قهرمان ميرزا عين السلطنه
مقدمه 7
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
هفتمين يادداشت اين مجلّد حاوى يادداشتهاى مربوط به وقايع سه سال و نيم از سختترين ايام كشور ايران در روزگار پادشاهى احمد شاه است . اين دوره از سوم محرم 1336 آغاز مىشود و به هشتم رجب 1339 پايان مىگيرد . دورانى است كه جنگ جهانى در اروپا و قسمتهايى از مغرب آسيا به شدت شيوع دارد و عاقبت امريكا به جنگ وارد مىشود و به شكست آلمان و متحدينش سرانجام مىيابد و مذاكرات صلح پيش مىآيد . اگرچه ايران درين جنگ اعلام بيطرفى كرد و رسما داخل در جنگ نبود ولى جنگ و عوارض خاص آن به نحو مشهود در ايران وجود داشت . قواى روس و انگليس از جانبى و نيروهاى عثمانى و عمال زبردست آلمانى از سوى ديگر در مملكت حضور داشتند . قحطى و ناامنى و اغتشاش و بىنظمى ادارى و خودسرى ايلى در سراسر ايران رواج داشت . هنوز ايران از وحشت كميتهء مجازات به درنيامده بود كه هيأت اتحاد اسلام در گيلان صف آراست و ناآرامى نوينى به دست ميرزا كوچك خان و يارانش با نام جنگل مشغلهء روزانهء دولتها شد . كابينههاى متعدد مىآمد و مىرفت اما هيچيك توانائى مقاومت در مقابل مشكلات نداشت . آنقدر سختى و نابسامانى بر مردم وارد شد كه همه طالب تشكيل دولت مقتدر بودند و نظر جملگى معطوف به وثوق الدوله شد . همه وثوق الدوله را مرد اين ميدان مىدانستند . بالاخره او بر مسند حكومت نشست و به جوهر ذاتى خود توانست مقدارى از مشكلات داخلى را رفع و رجوع كند . از جمله سركشى نايب حسين و ما شاء اللّه خان را قلعوقمع كرد . امنيه را سروسامانى داد و در قبال ميرزا كوچك خان استوارتر از كابينههاى پيش از خود ايستاد . اما عاقبت چون قرارداد 1919 ايران و انگليس را امضا كرد موجبات سقوطش از رياستوزرايى و خروج از ايران فراهم آمد . مرد پرتوان و با بينش از دست ايران رفت و زمانه لونى ديگر گرفت . در مدت اين سه سال و نيم هفت تن از رجال مملكت به رياستوزرائى رسيدند و دوازده كابينه تشكيل شد . از آن ميان فقط وثوق الدوله بود كه توانست متواليا دو سال زمامدار باشد ، اگرچه او هم سه كابينه تشكيل داد ( 29 شوال 1336 تا 16 شوال 1338 ) . از بخشهاى خواندنى اين مجلّد اطلاعاتى است كه جاىجاى دربارهء سپهسالار و فرزندان او مىآورد . او منظما حوادث و اخبار مربوط به تنكابن را كه زير سلطنه و